Batalia o dzieci - międzynarodowe spory rodzinne. Na co uważać?

Opublikowany 2013/08/26

Uprowadzenie dziecka. Zjawisko to jest niewątpliwie najbardziej dramatycznym posunięciem w międzynarodowych sporach rodzinnych. Jak rozwiązać problem, gdy stosunki między małżonkami ulegają pogorszeniu?

Ilona i Vincent od kilku lat są małżeństwem mieszkającym w Belgii. On jest Holendrem a ona Polką. Mają dwójkę wspaniałych dzieci. Niestety ostatnio stosunki miedzy małżonkami uległy znacznemu ochłodzeniu do tego stopnia, że Vincent zażądał rozwodu. Zrozpaczona kobieta obawiając się, że sąd belgijski będzie stronniczy chce zabrać dzieci do Polski nie mówiąc o tym małżonkowi. Nie zamierza również zostawić mu adresu.

Zjawisko to jest niewątpliwie najbardziej dramatycznym posunięciem w międzynarodowych sporach rodzinnych.
Przepisy zezwalające na powrót dziecka do kraju, w którym mieszkało na stałe zanim zostało wywiezione znajdują się w konwencji haskiej z dnia 25 października 1980 r. w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę. Regulacje te zostały również potwierdzone przez Unię Europejską w „rozporządzeniu Bruksela II bis „.

Wiele państw podpisało i ratyfikowało konwencję haską, w tym Maroko w 2010 roku. Listę tych krajów można znaleźć na stronie: www.hcch.net.

Uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka jest bezprawne w rozumieniu Konwencji, jeżeli nastąpiło naruszenie prawa do opieki przyznanego przez ustawodawstwo (orzeczenie sądowe lub administracyjne albo ugodę mającą moc prawną) państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem oraz, jeżeli w chwili uprowadzenia lub zatrzymania prawo to było skutecznie wykonywane (art. 3).

Oznacza to w szczególności, że dziecko mieszkające w Belgii, którego rodzice sprawują wspólnie władzę rodzicielską, nie może być wywożone za granicę bez zgody drugiej strony, nawet w przypadku braku jakiejkolwiek decyzji sądowej.

Osoba zainteresowana może domagać się powrotu dziecka, które nie ukończyło 16 lat i zostało bezprawnie uprowadzone (lub zatrzymane).

Wniosek o powrót dziecka należy skierować do SPF Justice, który będzie współpracować z organem orzekającym kraju, do którego dziecko zostało uprowadzone. Konwencja przyjmuje, jako zasadę niezwłoczny powrót dziecka do państwa miejsca jego stałego pobytu (art. 12 ust. 1). Wniosek taki musi wpłynąć przed upływem roku od momentu uprowadzenia lub zatrzymania dziecka.

Zadaniem sądu jest przywrócenie stanu poprzedniego, a rozstrzygnięcie powinno nastąpić w terminie sześciu tygodni od złożenia wniosku.

Organ orzekający państwa, do którego dziecko zostało uprowadzone może odmówić wydania dziecka tylko w określonych przypadkach, gdy :
 osoba domagająca się powrotu dziecka, a mająca prawo do opieki nad nim, prawa tego nie wykonywała,
 osoba mająca prawo do opieki nad dzieckiem zgodziła się na wyjazd dziecka za granicę lub zaakceptowała taki wyjazd po uprowadzeniu lub zatrzymaniu – w takim przypadku najlepiej mieć zgodę na piśmie, jeżeli była jedynie wyrażona ustnie, sąd będzie musiał przeprowadzić postępowanie dowodowe dla poczynienia takiego ustalenia,
 istnieje poważne ryzyko, że powrót mógłby narazić dziecko na szkodę fizyczną lub psychiczną lub w jakikolwiek inny sposób postawić je w sytuacji nie do zniesienia,
 dziecko, które osiągnęło odpowiedni wiek i stopień dojrzałości sprzeciwia się powrotowi do państwa miejsca stałego pobytu,
 powrót dziecka nie byłby dopuszczalny w świetle podstawowych zasad państwa wezwanego dotyczących ochrony praw człowieka i podstawowych wolności
 od chwili uprowadzenia lub zatrzymania dziecka do chwili złożenia wniosku we właściwym sądzie lub organie administracyjnym upłynął okres dłuższy niż rok.

Podstawa prawna:

• Konwencja haska z 25 października 1980 r. dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę.
• Rozporządzenie Bruksela II bis – ROZPORZĄDZENIE (EG) Nr. 2201/2003 z 27. listopada 2003 o kompetencji, uznaniu i egzekucji wyroków w sprawach rodzinnych i postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności małżeńskiej i zniesieniu rozporządzenia (EG) Nr. 1347/2000

Jolanta Bogdańska
Prawnik i tłumacz przysięgły przy Sądzie I Instancji w Brukseli.

Kazus oparty na rzeczywistych wydarzeniach. Dane zostały tak zmienione, aby oddać istotę sporu, ale nie naruszyć zasady poufności postępowania. Wszelka zbieżność imion i faktów jest przypadkowa.

Artykuły zgromadzone w niniejszej rubryce nie stanowią w żadnym wypadku konsultacji prawnej, nie są wyczerpujące oraz autor nie ponosi odpowiedzialności za ich treść.